چیستی رفتارهای تکراری متمرکز بر بدن (BFRB) و اختلالات خوردن

✍️به قلم شادی صباغ فرشی، روانشناس ارشد با تمرکز تخصصی بر حوزه اختلالات خوردن

رفتارهای تکراری متمرکز بر بدن (Body-Focused Repetitive Behaviors یا BFRBs) گروهی از اختلالات رفتاری متداول هستند که در آن‌ها فرد به‌صورت وسواسی و غیرقابل‌کنترل، رفتارهایی مانند کندن مو (Trichotillomania)، کندن پوست (Excoriation)، یا جویدن ناخن و لبه داخلی لپ (Onychophagia) را انجام می‌دهد. این رفتارها اغلب به آسیب‌های جسمی و عاطفی منجر می‌شوند و فرد معمولاً توانایی متوقف کردن آن‌ها را ندارد.

از سوی دیگر، اختلالات خوردن (Eating Disorders یا ED) نظیر بی‌اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)، پرخوری عصبی (Bulimia Nervosa) و اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder)، الگوهای رفتار تغذیه‌ای ناسالم همراه با اشتغال ذهنی شدید نسبت به وزن و شکل بدن هستند.

اگرچه در نگاه اول این دو دسته از اختلالات مجزا به نظر می‌رسند، اما هر دو زیر چتر رفتارهای تکراری، خودآسیب‌رسان و مرتبط با تنظیم هیجان قرار می‌‌گیرند.

چرا این دو اختلال با یکدیگر ارتباط دارند؟

تحقیقات روان‌شناسی و روان‌پزشکی نشان می‌دهند که اختلالات خوردن و BFRBها در چندین مولفه بنیادین با هم اشتراک دارند:

• مکانیسم مقابله با استرس و خودتنظیمی هیجانی (Emotion Regulation): هر دو گروه رفتاری اغلب به‌عنوان ابزاری برای کاهش اضطراب، تنش، یا مدیریت هیجانات منفی (مانند خشم، غم و بی‌حوصلگی) عمل می‌کنند. فرد در لحظه انجام رفتار یا پرخوری/گرسنگی‌دادن به خود، نوعی تسکین موقت احساس می‌کند.
• کمال‌گرایی و پردازش حسی: افراد مبتلا به BFRB و اختلالات خوردن غالباً رفتارهای کمال‌گرایانه و تمایل شدید به کنترل محیط یا بدن خود دارند. همچنین اختلالات پردازش حسی و نیاز به تحریک حسی ملموس در هر دو گروه گزارش می‌شود.
• همپوشانی ژنتیکی و عصب‌شناختی: مطالعات تصویربرداری مغزی و ژنتیک نشان می‌دهند که اختلال در مسیرهای دوپامینرژیک و سروتونینرژیک مغز، که مسئول کنترل تکانه و پاداش هستند، در هر دو اختلال نقش دارد.

چطور این اختلالات تشخیص داده شده و درمان می‌شوند؟

درمان مداخله‌ای برای BFRBها و اختلالات خوردن مستلزم رویکردی چندبعدی و تخصصی است:

• درمان شناختی-رفتاری (CBT) و HRT: در درمان BFRBها، روش «آموزش معکوس‌سازی عادت» (Habit Reversal Training – HRT) که بخشی از رویکرد CBT است، طلایی‌ترین استاندارد درمانی به شمار می‌رود. HRT به فرد کمک می‌کند محرک‌های رفتار را شناسایی کرده و یک رفتار جایگزین ناهمساز جایگزین کند.
• درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT): این رویکرد به مراجعان آموزش می‌دهد که اضطراب و افکار آزاردهنده را بدون پاسخ دادن به آن‌ها با رفتارهای تخریبی، بپذیرند و تحمل کنند.
• درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT): به‌ویژه برای بهبود تحمّل پریشانی و خودتنظیمی هیجانی در هر دو اختلال کاربرد وسیعی دارد.

• دارودرمانی: در صورت نیاز، دارودرمانی (مانند مهارکننده‌های بازجذب سروتونین یا SSRIها و N-استیل سیستئین) زیر نظر روان‌پزشک برای کنترل تکانه‌ها و کاهش اضطراب همراه تجویز می‌شود.

آیا با رفتارهای تکراری موکنی، پوست‌کنی یا رفتارهای کنترل‌نشده خوردن دست‌وپنجه نرم می‌کنید؟

شناسایی و درمان ریشه‌ای این رفتارها نیاز به ارزیابی تخصصی روان‌شناختی دارد. جهت رزرو نوبت مشاوره تخصصی و شروع مسیر بهبود، می‌توانید همین حالا فرم رزرو آنلاین را تکمیل کرده یا با کلینیک ما تماس بگیرید.

رزرو نوبت مشاوره حضوری

رزرو نوبت مشاوره غیرحضوری