چرا مقایسه خودمان با دیگران در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند تصویر بدنی را تحت تأثیر قرار دهد؟

مقایسه اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی چگونه بر تصویر بدنی و اختلالات خوردن اثر می‌گذارد؟

✍️به قلم شادی صباغ فرشی متخصص ارشد روانشناسی با تمرکز بر حوزه اختلالات خوردن

مریم فقط می‌خواست پنج دقیقه در اینستاگرام بچرخد.

روز شلوغی داشت و می‌خواست کمی ذهنش را آزاد کند. گوشی را برداشت، اینستاگرام را باز کرد و شروع کرد به بالا و پایین رفتن. اول یک عکس از دوستش دید. بعد یک ویدئو. بعد زنی که لباس ورزشی پوشیده بود.

کمی مکث کرد. چند ثانیه بیشتر طول نکشید. اما همان چند ثانیه کافی بود تا ذهنش از “او” به سمت “من” برود.

“چرا بدن من این شکلی نیست؟”

چند پست بعدتر، دیگر واقعاً به محتوای صفحه‌ها توجه نمی‌کرد. داشت خودش را بررسی می‌کرد.

شانه‌هایش. شکم‌اش. لباس‌هایی که در کمد داشت.

و بعد، یک سؤال قدیمی دوباره به ذهش رسید:

“نکند من به اندازه کافی خوب نباشم؟”

مریم آن روز ساعت زیادی در شبکه‌های اجتماعی نمانده بود. شاید حتی کمتر از روزهای دیگر.

اما چیزی در ذهنش اتفاق افتاده بود که با شمارش دقیقه‌ها دیده نمی‌شد.

پژوهش جدیدی که در سپتامبر ۲۰۲۶ در Journal of Eating Disorders منتشر شد، دقیقاً به همین بخش کمتر دیده‌شده ماجرا پرداخته است.

پژوهشگران فقط نپرسیدند که افراد “چقدر” از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. بلکه آن‌ها بررسی کردند افراد “چطور” در این فضا با ظاهر خود و ظاهر دیگران درگیر می‌شوند.

سه رفتار بررسی شد: ارائه خود در فضای آنلاین، فعالیت‌های مرتبط با ظاهر و مقایسه ظاهری با دیگران.

در میان این سه، مقایسه ظاهری قوی‌ترین ارتباط را با علائم اختلالات خوردن و پریشانی روان‌شناختی نشان داد. در مطالعه دوم نیز افرادی که تشخیص اختلال خوردن داشتند، مقایسه ظاهری بیشتری نسبت به گروه بدون اختلال گزارش کردند.

اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد:

دو نفر ممکن است هر دو یک ساعت در اینستاگرام باشند، اما تجربه یکسانی نداشته باشند.

یکی یک ساعت با دوستانش ارتباط می‌گیرد. دیگری همان یک ساعت را صرف نگاه کردن به بدن دیگران، ارزیابی بدن خودش و پرسیدن این سؤال می‌کند که “من در مقایسه با او چطورم؟”

پس مسئله فقط «مدت استفاده از شبکه‌های اجتماعی» نیست، بلکه نوع استفاده هم میتواند قابل توجه باشد.

چرا دانستن این موضوع مهم است؟

ما وقتی حالمان بعد از چرخیدن در اینستاگرام بد می‌شود، اولین چیزی که به خودمان می‌گوییم این است که ” باید کمتر استفاده کنم.”

اما سؤال کامل‌تری وجود دارد: “وقتی آنجا هستم، چه اتفاقی برای من می‌افتد؟”

مریم وقتی این سؤال را از خودش پرسید، متوجه شد مشکل فقط تعداد پست‌ها یا زمان سپری شده نبود. او متوجه شد که بعضی حساب‌ها برایش مثل یک مسابقه نادیده‌اند. هر تصویر تبدیل می‌شد به یک معیار. هر بدن، یک خط‌کش. و هر بار مقایسه، فرصتی برای پیدا کردن چیزی که در وجودخودش “کافی نبود.”

این همان جایی است که مقایسه ظاهری و اجتماعی می‌تواند با تصویر بدنی و نارضایتی از بدن و احتمال بروز و توسعه اختلالات خوردن گره بخورد.

دیدن دیگران به‌خودی‌خود مشکل نیست. ما همیشه ظاهر دیگران را می‌بینیم و حتی گاهی از آن‌ها الهام هم می‌گیریم. اما وقتی نگاه کردن به ارزیابی دائمی خودمان تبدیل می‌شود ، تجربه کاملاً متفاوت می‌شود.

آن‌وقت دیگر فقط در حال دیدن یک تصویر یا ویدیو نیستیم.داریم خودمان را اندازه می‌گیریم.

و اگر این فرایند بارها تکرار شود، ممکن است با نگرانی بیشتر درباره ظاهر و علائم بیشتر اختلالات خوردن همراه باشد. پژوهش جدید همین ارتباط را برجسته کرده است؛ البته چون مطالعات این مقاله مقطعی‌اند، نمی‌توان از آن‌ها نتیجه گرفت که مقایسه ظاهری مستقیماً باعث اختلال خوردن یا تشدید آن می‌شود.

چطور می‌شود این چرخه را متوقف کرد؟

مریم تصمیم نگرفت گوشی‌اش را برای همیشه کنار بگذارد. در عوض، یک کار ساده انجام داد. از فردای آن روز، هر بار که از اینستاگرام خارج می‌شد، فقط یک سؤال از خودش می‌پرسید:

“الان احساس بهتری نسبت به بدنم دارم یا بدتری؟”

او کم‌کم الگو را دید. بعضی صفحه‌ها بعد از چند دقیقه، ذهنش را آرام‌تر می‌کردند. بعضی صفحه‌ها او را دوباره وارد مقایسه می‌کردند.

او شروع کرد به کم کردن مواجهه با حساب‌هایی که مرتباً او را به ارزیابی بدنش می‌کشاندند؛ بعضی را از آنفالو کرد، بعضی را بی‌صدا کرد و مهم‌تر از همه، متوجه شد هر بار که ذهنش می‌گوید «من چرا مثل او نیستم؟»، لازم نیست این سؤال را دنبال کند و برایش جوابی پیدا کند.

بلکه فقط می‌تواند آگاه شود: “آها، من دوباره وارد مقایسه شدم.”

همین آگاهی، شروع تغییر است.

۵ نشانه که شاید شبکه‌های اجتماعی برای تصویر بدنی تو به محرک تبدیل شده باشند

شاید وقت آن باشد کمی دقیق‌تر به تجربه خودت نگاه کنی اگر:

۱. قبل از ورود به شبکه‌های اجتماعی حال عادی داری، اما بعد از آن از بدنت ناراضی‌تری.

۲. هنگام دیدن دیگران، بدون اینکه بخواهی خودت را با آن‌ها مقایسه می‌کنی.

۳. بعد از دیدن بعضی محتواها، ذهنت بیشتر درگیر ظاهر، غذا یا کنترل بدن می‌شود.

۴. بعد از دیدن تصاویر دیگران، بیشتر سراغ بررسی عکس‌ها و ظاهر خودت می‌روی.

۵. می‌دانی بعضی حساب‌ها تقریباً همیشه احساس ناکافی بودن نسبت به بدنت ایجاد می‌کنند، اما باز هم مدام به سراغشان می‌روی.

الآن باید رابطه‌ات با این فضا را بهتر بشناسی.

و اگر این مقایسه‌ها با محدود کردن غذا، پرخوری، جبران، وسواس درباره وزن یا سایر علائم اختلالات خوردن همراه شده‌اند، بهتر است این موضوع را در فرایند درمان مطرح کنی.

رزرو نوبت مشاوره حضوری

رزرو نوبت مشاوره غیرحضوری

چون پایان این درد همیشه از حذف کامل شبکه‌های اجتماعی شروع نمی‌شود، بلکه از لحظه‌ای شروع می‌شود که دیگر هر تصویری را با یک خط‌کش در دست نگاه نمی‌کنی. مقایسه را می‌بینی. آن را می‌شناسی. و انتخاب می‌کنی که ادامه‌اش ندهی. و سؤال نهایی تو دیگر این نباشد که: چرا من شبیه او نیستم؟

بلکه این باشد که  چرا باید برای دوست داشتن بدنم، شبیه شخص دیگری باشم؟

سوالاتت را تغییر بده تا دنیایت تغییر کند…

منبع علمی

Brand, S., Kappelt, I., Kloberdanz, K., Zimmer-Gembeck, M. J., & Jungmann, S. M. (2026). Appearance-related social media behavior and eating disorder pathology: Evidence from the German Social Media Appearance Preoccupation Scale in nonclinical and clinical samples. Journal of Eating Disorders, 14, 211.